PHÂN BIỆT NGÀY VÀ ĐÊM
CN 16 B
Lm Giuse Nguyễn Hữu An
Trong kho tàng khôn ngoan Ấn giáo, có một câu chuyện minh triết kể về vị đạo sĩ và người học tṛ.
Vị đạo sĩ hỏi người học tṛ: - Đâu là lằn mức giữa đêm và ngày? Lúc nào ngày bắt đầu? Lúc nào đêm chấm dứt?
Người học tṛ suy nghĩ. Vị đạo sĩ bảo người học tṛ vẽ lằn mức mặt trời mọc đến đâu là ngày, chia ranh giới nào là hết đêm.
Im lặng, nhíu thêm đôi mày. Thời gian trôi qua. Không ngờ câu trả lời khó vậy. Người thanh niên thầm nhủ: Ta nh́n b́nh minh biết bao lần, thức dậy biết bao buổi sáng, mấy mươi năm trong đời chưa một lần phân biệt: Lúc nào ngày bắt đầu, lúc nào đêm chấm dứt?.
Sau thời gian suy nghĩ, người học tṛ không sao vẽ được lằn mức giữa ngày và đêm. Anh đánh bạo trả lời tôn sư :- Thưa Thầy, lúc mặt trời cho con đủ ánh sáng phân biệt được con chó khác con mèo, đó là ngày.
Vị đạo sĩ lắc đầu, hỏi người học tṛ: - Phân biệt con chó khác con mèo nhưng đủ ánh sáng để phân biệt cành trúc khác cành tre không?
Người học tṛ im lặng chưa biết nói ǵ. Tôn sư anh ta lắc đầu nói tiếp: - Đấy không phải tiêu chuẩn phân biệt ngày và đêm con ạ. Đủ ánh sáng phân biệt con chó với con mèo, nhưng bao nhiêu ánh sáng mới đủ phân biệt cây trúc với cây tre? Vả lại gần bao nhiêu th́ rơ để gọi là chó, xa bao nhiêu là tối để có thể lẫn là mèo?
Sau cùng, người học tṛ tự thú: - Thưa Thầy, từ lúc Thầy đặt câu hỏi con mới để ư khi mặt trời mọc. Con không vẽ ranh giới được lúc nào ngày bắt đầu, lúc nào đêm kết thúc. Con thức giấc mỗi sáng mà không biết lúc nào gọi là ngày, lúc nào hết đêm.
Vị đạo sĩ trầm tư: - Con ạ, cuộc đời nhân gian đêm nhiều hơn ánh sáng. Người ta không tỉnh thức nên sống trong đêm tối mà cứ ngỡ ban ngày. Người ta thức dậy mỗi ngày mà không biết ngày bắt đầu lúc nào, làm sao gọi là thức dậy?
Người học tṛ im lặng trong ư nghĩ riêng tư, hỏi nhà đạo sĩ: - Thưa Thầy, người ta không quả quyết được lúc nào đêm chấm dứt. Có phải ư Thầy muốn nói, như thế, thức dậy cũng chưa chắc là hết bóng đêm không?
- Đúng thế, con ạ. Thầy muốn dạy con hai điều. Điều thứ nhất, con đă phí phạm biết bao b́nh minh, mấy mươi năm trong đời nh́n mặt trời mà không biết đâu là ngày, đâu là đêm. Điều thứ hai, ngày tháng c̣n lại của con, con phải trả lời câu hỏi của Thầy: "Lúc nào ngày bắt đầu, lúc nào đêm chấm dứt? Bao nhiêu năm thiền niệm trên ngọn núi này, ngày ngày Thầy nh́n mặt trời mọc trên biển t́m câu trả lời. Thầy thức giấc nửa đêm trăn trở v́ câu hỏi ấy. Thầy ra ghềnh đá chờ ánh mặt trời, Thầy lấy hết tâm trí nh́n bóng tối lụi dần mà không vẽ nổi lằn ranh biên giới lúc nào ngày bắt đầu, lúc nào đêm chấm dứt. Cho đến một ngày kia."
Nói đến đó nhà đạo sĩ im lặng. Mắt ông ngời sáng, nh́n xa xôi về phía chân trời. Người học tṛ lắng nghe.
Đợi người học tṛ thật yên tĩnh, nhà đạo sĩ nói với môn sinh: - Con ạ, thật sự không thể vẽ lằn mức được lúc nào ngày bắt đầu, lúc nào đêm chấm dứt!
Người học tṛ như ngạc nhiên, chăm chú lắng nghe. Tôn sư ôn tồn xác định lần nữa câu nói của ông bằng cách cắt nghĩa cho người học tṛ:- Không thể phân biệt được biên giới giữa đêm và ngày cũng như không phân biệt được bao nhiêu của cải là hạnh phúc, thiếu bao nhiêu là chưa đủ!
Ngập ngừng đôi giây, vị đạo sĩ nói như lời tâm sự thân t́nh với học tṛ:- Thách đố bởi câu hỏi khi nào ngày bắt đầu, lúc nào đêm chấm dứt. Thầy mải mê đi t́m trong văn chương triết học, trong thần bí niệm tu, cho đến một ngày biết ḿnh không c̣n sống bao lâu mà vẫn không t́m được câu trả lời. Lúc đó Thầy buồn khôn tả, biết ḿnh nhỏ bé trước biển cả và mặt trời. Thầy cúi đầu xin Thượng Đế cho Thầy được chết b́nh an. Thầy xin Thượng Đế cất đi câu hỏi đă dằn vặt Thầy. Thầy không c̣n cách nào trả lời câu hỏi ấy. Trong văn chương triết học, Thầy đă thất vọng, trong thần bí niệm tu, Thầy đă ráng sức cả đời. Càng suy nghĩ càng thấy ḿnh nhỏ bé, sau cùng, Thầy chỉ c̣n biết xin Thượng Đế thương xót, đừng hỏi nữa cho tâm hồn Thầy thảnh thơi.
Khi nào ngày bắt đầu, lúc nào đêm chấm dứt? Không trả lời được con ạ. Đâu ngờ, chính lúc Thầy xin Thượng Đế cất câu hỏi ấy đi, Ngài lại trả lời cho Thầy. Một ánh sáng êm dịu vô ngần nhẹ nhàng đậu xuống linh hồn Thầy, cho Thầy một trí hiểu đơn sơ, một niềm vui kín đáo, một năng lực sống trọn vẹn v́ một khám phá: Đời quá đẹp con ạ !
Nói tới đó, nhà đạo sĩ như phiêu du vào một vùng trời rất đỗi b́nh an. Người học tṛ chăm chú kỹ hơn, lắng nghe.
- Con ạ, Thượng Đế nói cho linh hồn Thầy rằng, lúc nào Thầy nh́n con, thấy bóng dáng Thượng Đế trong con, lúc nào Thầy nh́n ai cũng chỉ thấy là bạn hữu, đó là ngày! Lúc nào Thầy nh́n người khác mà tức giận, ghen ghét , tham lam, thù hận, th́ đấy là đêm! Ánh sáng để phân biệt đêm và ngày là ḷng từ ái nhân hậu. Đi giữa ban ngày mà trong trái tim trĩu nặng, u hoài th́ vẫn vẫn là bóng đêm, con ạ. Ngày và đêm không thể phân biệt bằng ánh sáng vật lư, chỉ có ḷng từ ái bao dung.
Vị đạo sĩ nh́n người học tṛ rất đỗi nhân ái mến yêu. Từ từ nhắm mắt. Im lặng, linh thiêng và b́nh an, ông lặng lẽ xuôi hồn về thế giới bên kia.
Ông đă chết. Ông về với ánh sáng, nơi chỉ có ngày, không c̣n đêm nữa. Ông ra đi, để lại cho người học tṛ câu trả lời lúc nào là đêm, lúc nào ngày bắt đầu.
Người học tṛ vĩnh viễn xa tôn sư. Vị đạo sĩ đă chết b́nh an sau khi để lại cho người học tṛ ánh sáng mà ông đă kiếm t́m.
Câu chuyện gợi lên những ư tưởng giúp suy niệm Tin mừng Chúa nhật hôm nay.
Vị đạo sĩ dành cả đời ḿnh để khám khá ra nguồn ánh sáng: gặp ai cũng thấy là anh em, đó là ngày. Nói theo ngôn ngữ của Chúa Giêsu: ai cũng là anh em, ai cũng là bạn hữu, yêu thương anh em (Ga 15,2) và yêu thương kẻ thù và cầu nguyện cho kẻ ngược đăi ḿnh (Mt 6,44). Đó là đường lối của Đấng "là đường là sự thật và là sự sống". Theo Chúa Giêsu, làm người luôn phải biết "chạnh ḷng thương". Đây là ánh sáng Tin mừng. Gia sản quư báu mà Chúa để lại là nghĩa cử hy sinh mạng sống chính ḿnh v́ yêu nhân loại. T́nh yêu ấy trở nên một giới răn mới "anh em hăy yêu thương nhau như Thầy đă yêu thương anh em". Yêu đến hiến mạng để sự sống vươn lên tươi đẹp như một mùa lúa mới. Bởi đó: "t́nh yêu cao quư nhất là hy sinh tính mạng v́ bạn hữu" (Ga 15,13).
Tin mừng hôm nay kể câu chuyện về t́nh thương của Chúa Giêsu. Sau một chuyến đi thực tập truyền giáo trở về, các Tông đồ sung sướng kể lại những thành quả tốt đẹp đă gặt hái. Nghe xong, Chúa bảo các môn đệ vào nơi thanh vắng mà nghỉ ngơi. Thầy tṛ lên thuyền, ngược gió nên thuyền đi chậm. Một số người đă chạy đến trước nơi Thầy tṛ sắp ghé vào. Chúa thật sững sờ khi thấy đám đông. Những bước chân nôn nao, những thao thức hối hả của họ đă khiến Chúa rung động tận cơi ḷng. Chúa đă "chạnh ḷng thương" v́ "họ như đàn chiên không người chăn dắt". T́nh thương vô bờ bến đă khiến Chúa Giêsu nhạy cảm trước nhu cầu cũng như nỗi thống khổ của mọi người. Chúa không nghỉ ngơi nữa mà tiếp tục giảng giải cho họ nghe. Chúa đi tới đâu mà gặp những người đau khổ cần cứu giúp th́ Người luôn giúp đỡ, không bao giờ từ chối: "Đi tới đâu là Người thi ân giáng phúc tới đó" (Cv 10,38). Đối với Chúa Giêsu, con người được dựng nên để sống và sống để yêu Chúa và yêu nhau. Làm người cần có ḷng nhân ái, sống cho mọi người, cảm thương mọi người kể cả thù địch, ưu ái những người khổ đau nghèo khó và bị khinh khi áp bức. Ánh sáng để phân biệt đêm và ngày chính là ḷng nhân ái .
Là Thiên Chúa làm người, Chúa Giêsu là bậc thầy dạy môn sinh với phương pháp sư phạm độc đáo. Bài học quan trọng nhất, tuyệt vời nhất là bài học "chạnh ḷng thương", bài học về T́nh Yêu. Con người không thể nào hiểu được Mầu Nhiệm Thiên Chúa là T́nh Yêu, ngày nào họ chưa biết yêu thương và chưa thực hành yêu thương.
Chúa đă dạy các môn sinh yêu thương từng bước một, chỉ cho thấy ánh sáng phân biệt đêm và ngày dọc theo năm tháng trên mọi nẻo đường truyền giáo. Những ngày đầu theo Thầy, các môn đệ học bài học căn bản "ngươi phải yêu người thân cận như chính ḿnh" (Mt 22,39). Sau một thời gian Thầy tṛ sống bên nhau, Chúa nâng các môn đệ lên một tầm cao mới của yêu thương "Ta bảo thật các ngươi: mỗi lần các ngươi làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây, là các ngươi đă làm cho chính Ta vậy" (Mt 25,40). Một t́nh yêu vô vị lợi với tha nhân.
Tâm huyết của Thầy cũng là giới răn mới Thầy để lại cho môn sinh "Anh em hăy yêu thương nhau như Thầy đă yêu thương anh em" ( Ga 15,12). Chỉ có một ḍng t́nh yêu duy nhất luân chuyển: như Cha đă yêu Thầy, Thầy đă yêu anh em; như Thầy đă yêu anh em, anh em hăy yêu thương nhau.
Sự viên măn của Chúa Giêsu là viên măn của t́nh yêu và sự sống. Sống để yêu, sống trọn vẹn và yêu trọn vẹn. Sống là yêu, yêu là sống. Yêu và sống là một thực tại, bởi v́ chỉ có một Thiên Chúa, Người là sự sống và là t́nh yêu.
T́nh yêu của Chúa lớn lao hơn trời, mênh mông hơn biển. V́ thế Chúa có thể mời gọi chúng ta : "Hăy ở trong t́nh yêu của Thầy" (Ga 15,9). Ai muốn ở lại trong t́nh yêu của Thầy th́ th́ phải giữ các điều răn, mà điều răn quan trọng nhất là yêu thương nhau như Thầy đă yêu. Muốn ở trong Thầy th́ phải ở trong nhau.
Yêu thương trọn vẹn là sống trọn vẹn. Ḷng nhân ái măi luôn là ánh sáng đưa con người vào khung trời hạnh phúc.